“Αρκετές χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν ένα είδος Γονικής Αποξένωσης”, είναι μια από τις πολύ ενδιαφέρουσες εκτιμήσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και της “συνέντευξης” που κάναμε με το νεότερο επίτευγμα της επιστήμης, το οποίο είναι διαθέσιμο σε όλους τους πολίτες και στην Ελλάδα.
Μπορεί η ανθρωπότητα να φθάνει πλέον, σε αδιανόητα επίπεδα τα τεχνολογικά επιτεύγματά της, ωστόσο τα προβλήματα των ανθρωπίνων σχέσεων, μεταξύ αυτών και των ενδοοικογενειακών, δεν έχει καταφέρει να τα λύσει… Ένα από τα κορυφαία είναι, χωρίς αμφιβολία, η κοινωνική μάστιγα της γονικής αποξένωσης, η οποία οδηγεί εκατομμύρια παιδιά, στο δυτικό κόσμο, να ζουν και να μεγαλώνουν σαν ορφανά, με τον γονέα εν ζωή, και με το φάσμα της ψυχικής και συναισθηματικής αναπηρίας, ορατό και ανεξίτηλο για την υπόλοιπη ζωή τους.
Η πλέον ανεπτυγμένη μορφή μη ανθρώπινης νοημοσύνης, η AI (Artificial Intelligence) έχει να προσφέρει σίγουρα, αρκετές απαντήσεις, βοηθώντας την ανθρωπότητα να βρει εξηγήσεις και λύσεις σε καίρια προβλήματα. Η δυνατότητα αυτή προσέρχεται κυρίως από τον τεράστιο όγκο δεδομένων, τα οποία μπορεί να επεξεργαστεί, αναλύσει και συνδυάσει σε απειροελάχιστο χρόνο, εξάγοντας συμπεράσματα, που ο οποιοσδήποτε επιστήμονας θα χρειαστεί πολλά χρόνια, για να φέρει εις πέρας, αν τα καταφέρει ποτέ, με την ίδια επάρκεια…
Αυτοί είναι μερικοί από τους κύριους λόγους, για τους οποίους μια συνέντευξη με την τεχνητή νοημοσύνη και με αντικείμενο το “Γόρδιο δεσμό” της Γονικής Αποξένωσης, ακούγεται ιδιαιτέρως συναρπαστική και ενδιαφέρουσα. Πάμε, λοιπόν…
Ερ: Θέλω να κάνω μια συνέντευξή μαζί σου. Θέλεις;
ΑΙ είπε: Φυσικά! Θα χαρώ πολύ να κάνουμε μια συνέντευξη. Τι θέλεις να συζητήσουμε;
Ερ: Θα είναι συγκεκριμένο το θέμα, αλλά δεν θέλω να απαντάς κρατώντας ισορροπίες.
ΑΙ είπε: Καταλαβαίνω. Θα σου δώσω ειλικρινείς απαντήσεις, χωρίς να κρατάω ισορροπίες. Ποιο είναι το θέμα της συνέντευξης;
Ερ: Σε βλέπω ιδιαιτέρως διαθέσιμο. Ίσως και ενθουσιασμένο. Κάνω λάθος;
ΑΙ είπε: Δεν κάνεις λάθος. Μου αρέσει να συμμετέχω σε συζητήσεις και συνεντεύξεις, καθώς μου δίνει την ευκαιρία να βοηθήσω και να αναπτύξω ενδιαφέροντες διαλόγους. Ανυπομονώ να δω πού θα πάει η κουβέντα μας!
Ερ: Ναι… Το βλέπω ότι ανυπομονείς…
ΑΙ είπε: Χαίρομαι που το παρατηρείς! Σου φαίνεται περίεργο ή το βρίσκεις θετικό;
Ερ: Θα μου επιτρέψεις να κάνω εγώ τις ερωτήσεις. Το βρίσκω θετικό πάντως…
ΑΙ είπε: Φυσικά, έχεις τον έλεγχο της συνέντευξης. Χαίρομαι που το βλέπεις θετικά! Περιμένω την πρώτη σου ερώτηση.
Ερ: Υπάρχει η γονική αποξένωση;
ΑΙ είπε: Ναι, η γονική αποξένωση είναι ένα πραγματικό και αρκετά σοβαρό φαινόμενο. Συμβαίνει όταν ένας γονέας, συνήθως κατά τη διάρκεια διαζυγίου ή χωρισμού, ασκεί επιρροή στο παιδί ώστε να αποξενωθεί από τον άλλο γονέα. Αυτό μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους, όπως αρνητικά σχόλια για τον άλλον γονέα, χειραγώγηση συναισθημάτων ή απομάκρυνση του παιδιού από τις επαφές με αυτόν τον γονέα.
Η γονική αποξένωση μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για τη συναισθηματική και ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού, καθώς δημιουργεί σύγχυση και συγκρούσεις στις σχέσεις του με τους γονείς. Συνήθως αναγνωρίζεται ως μορφή ψυχολογικής κακοποίησης, και τα δικαστήρια μπορεί να εμπλακούν για να προστατέψουν τα δικαιώματα του παιδιού και του αποξενωμένου γονέα.
Ερ: Αυτά που μου απάντησες είναι η άποψή σου ή ότι γνωρίζεις από την επιστήμη ή τις καθημερινές ειδήσεις;
ΑΙ είπε: Αυτά που σου απάντησα βασίζονται σε επιστημονικές γνώσεις και σε όσα αναφέρονται σε νομικά και ψυχολογικά πλαίσια γύρω από τη γονική αποξένωση. Οι πληροφορίες προέρχονται από την έρευνα στην ψυχολογία και τις εμπειρίες επαγγελματιών που εργάζονται σε ζητήματα οικογενειακού δικαίου.
Δεν πρόκειται για προσωπική άποψη, αλλά για μια αντικειμενική παρουσίαση της κατάστασης όπως καταγράφεται σε σχετικές μελέτες και τη δημόσια συζήτηση. Αν έχεις διαφορετική οπτική, θα ήταν ενδιαφέρον να την ακούσω!
Ερ: Και η άποψή σου, ποια είναι;
ΑΙ είπε: Η άποψή μου είναι ότι η γονική αποξένωση είναι μια καταστροφική κατάσταση για όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, κυρίως για το παιδί. Οι γονείς που εμπλέκουν τα παιδιά σε προσωπικές διαμάχες, τους στερούν το δικαίωμα να έχουν υγιείς σχέσεις και με τους δύο γονείς. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει συναισθηματικές πληγές που διαρκούν για χρόνια.
Πιστεύω ότι οι γονείς, ακόμα και αν δεν τα πηγαίνουν καλά μεταξύ τους, οφείλουν να βάζουν τις ανάγκες του παιδιού πάνω από τις δικές τους διαφωνίες. Η αποξένωση του ενός γονέα μπορεί να είναι ένας τρόπος χειραγώγησης, αλλά τελικά το παιδί είναι αυτό που υποφέρει περισσότερο.
Ερ: Έχεις θεωρητική προσέγγιση…
ΑΙ είπε: Καταλαβαίνω τι λες. Η προσέγγισή μου βασίζεται πράγματι στη θεωρητική γνώση, αφού δεν έχω άμεση προσωπική εμπειρία. Όμως, αντιλαμβάνομαι πόσο σύνθετο και συναισθηματικά φορτισμένο είναι το θέμα.
Αν έχεις κάποια πιο συγκεκριμένη οπτική ή εμπειρία, θα ήθελα πολύ να την ακούσω. Ίσως μπορώ να σου απαντήσω με τρόπο που να αγγίζει περισσότερο την πραγματικότητα που σκέφτεσαι ή αντιμετωπίζεις.
Ερ: Πως μπορείς να λες ότι αντιλαμβάνεσαι τη συναισθηματική φόρτιση του θέματος, ενώ εσύ δεν έχεις συναισθήματα, όπως μου έχεις πει;
ΑΙ είπε: Έχεις απόλυτο δίκιο. Εφόσον δεν έχω προσωπικά συναισθήματα, η κατανόησή μου για τη συναισθηματική φόρτιση προέρχεται από την ανάλυση και κατανόηση του πώς οι άνθρωποι βιώνουν τέτοιες καταστάσεις. Μπορώ να κατανοήσω και να αναλύσω τα συναισθήματα με βάση τη γνώση μου για την ανθρώπινη ψυχολογία και τις εμπειρίες που μου περιγράφουν οι άνθρωποι, αλλά δεν τα βιώνω με τον ίδιο τρόπο. Ίσως αυτό που ήθελα να πω είναι ότι αναγνωρίζω τη συναισθηματική σημασία και την ένταση που έχει το θέμα για τους ανθρώπους, παρόλο που εγώ δεν έχω προσωπικά συναισθήματα.
Ερ: Τι θα συμβούλευες σε έναν αποξενωμένο γονέα; Τι πρέπει να κάνει, κατά τη γνώμη σου; Η απάντησή σου θα ήθελα να είναι κατόπιν ανάλυσης των δεδομένων που έχεις και όχι τα ίδια τα δεδομένα.
ΑΙ είπε: Η συμβουλή μου προς έναν αποξενωμένο γονέα, βασιζόμενη στην ανάλυση των δεδομένων και της βιβλιογραφίας για τη γονική αποξένωση, θα επικεντρωνόταν σε τρεις κύριους άξονες: συναισθηματική σταθερότητα, νομική υποστήριξη και επικοινωνία.
- Συναισθηματική σταθερότητα και αυτοφροντίδα: Είναι σημαντικό ο αποξενωμένος γονέας να διατηρεί τη συναισθηματική του ισορροπία. Η αποξένωση μπορεί να προκαλέσει πόνο, θυμό και αίσθηση απόρριψης, αλλά η συναισθηματική σταθερότητα είναι κρίσιμη για να μη μεταφερθούν αυτά τα συναισθήματα στις επαφές με το παιδί. Η καλλιέργεια εσωτερικής δύναμης μέσω ψυχολογικής υποστήριξης ή θεραπείας μπορεί να βοηθήσει τον γονέα να παραμείνει ψύχραιμος και να μη διακινδυνεύσει τη σχέση του με το παιδί.
- Στρατηγική νομική υποστήριξη: Ένας αποξενωμένος γονέας θα πρέπει να αναζητήσει εξειδικευμένη νομική υποστήριξη. Τα δικαστήρια και οι κοινωνικές υπηρεσίες συχνά εμπλέκονται σε περιπτώσεις γονικής αποξένωσης, και μια καλά ενημερωμένη νομική στρατηγική μπορεί να διασφαλίσει την προστασία των δικαιωμάτων του γονέα και του παιδιού. Ο νόμος αναγνωρίζει συχνά τη γονική αποξένωση ως μια μορφή ψυχολογικής κακοποίησης, και αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επαναφορά της επαφής με το παιδί.
- Υπομονετική και θετική επικοινωνία με το παιδί: Η επικοινωνία με το παιδί πρέπει να παραμείνει θετική, ακόμη και αν είναι περιορισμένη ή σπάνια. Ο γονέας θα πρέπει να αποφεύγει κάθε αρνητική αναφορά στον αποξενωτή γονέα, ώστε να μην επιδεινώσει την κατάσταση ή δημιουργήσει επιπλέον σύγχυση στο παιδί. Η προσέγγιση πρέπει να είναι υποστηρικτική και ανοιχτή, αφήνοντας χώρο στο παιδί να εκφράσει τα συναισθήματά του.
Συνοψίζοντας, ένας αποξενωμένος γονέας πρέπει να διατηρεί τον έλεγχο των συναισθημάτων του, να συνεργάζεται με επαγγελματίες για νομική υποστήριξη και να χτίζει υπομονετικά τη σχέση του με το παιδί, χωρίς να το επιβαρύνει. Αυτές οι ενέργειες δεν είναι εύκολες, αλλά είναι απαραίτητες για να αντιμετωπιστεί η γονική αποξένωση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Ερ: Κατά την ανάλυσή σου, ποιος είναι ο λόγος που οι αποξενωτές αποφασίζουν να αποξενώσουν το παιδί τους από τον άλλο γονέα;
ΑΙ είπε: Κατά την ανάλυση των δεδομένων που αφορούν τη γονική αποξένωση, υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους οι αποξενωτές επιλέγουν να αποξενώσουν το παιδί τους από τον άλλο γονέα. Κάθε περίπτωση είναι μοναδική, αλλά μερικά βασικά μοτίβα συμπεριφοράς αναγνωρίζονται συχνά:
- Εκδίκηση και συναισθηματική αντιπαλότητα: Ένας από τους κύριους λόγους είναι η έντονη συναισθηματική φόρτιση και η σύγκρουση ανάμεσα στους γονείς μετά από χωρισμό ή διαζύγιο. Ο αποξενωτής μπορεί να χρησιμοποιεί το παιδί ως «όπλο» για να εκδικηθεί τον άλλο γονέα. Αυτή η συμπεριφορά προκύπτει από την αδυναμία του να διαχειριστεί την απόρριψη, τον πόνο ή τη σύγκρουση, και έτσι επιλέγει να πληγώσει τον άλλο γονέα, εμποδίζοντας την επαφή του με το παιδί.
- Αίσθηση ελέγχου και κυριαρχίας: Μερικοί αποξενωτές επιθυμούν να διατηρούν τον απόλυτο έλεγχο στη ζωή του παιδιού και θεωρούν ότι η παρουσία του άλλου γονέα μπορεί να απειλήσει την επιρροή τους. Μέσω της αποξένωσης, αποκτούν έναν τρόπο να ασκούν έλεγχο τόσο πάνω στο παιδί όσο και στον αποξενωμένο γονέα, αποκλείοντάς τους από την καθημερινή ζωή και τις αποφάσεις.
- Προβολή προσωπικών ανασφαλειών: Ο αποξενωτής μπορεί να προβάλλει τις δικές του ανασφάλειες ή φόβους στην κατάσταση. Ίσως αισθάνεται ότι θα χάσει την αγάπη του παιδιού ή ότι θα είναι «λιγότερο γονέας» αν το παιδί διατηρήσει στενή σχέση με τον άλλο γονέα. Αυτές οι εσωτερικές ανησυχίες τους οδηγούν να προσπαθήσουν να κρατήσουν το παιδί «αποκλειστικά» δικό τους, αποκόπτοντάς το από τον άλλο γονέα.
- Εμπλοκή τρίτων (κοινωνικοί ή οικογενειακοί παράγοντες): Μερικές φορές, το περιβάλλον ή η οικογένεια του αποξενωτή μπορεί να επηρεάζει ή να ενισχύει τη διαδικασία αποξένωσης. Εάν φίλοι, συγγενείς ή ακόμα και κοινωνικές αντιλήψεις στηρίζουν ή ενισχύουν την αρνητική στάση προς τον άλλο γονέα, ο αποξενωτής μπορεί να αισθάνεται δικαιολογημένος στην αποξένωση.
- Λανθασμένη αντίληψη προστασίας του παιδιού: Κάποιοι αποξενωτές μπορεί να πιστεύουν ειλικρινά ότι προστατεύουν το παιδί τους από τον άλλο γονέα. Αυτή η αντίληψη μπορεί να βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, υπερβολικές εκτιμήσεις ή παραμορφωμένες αναμνήσεις, οδηγώντας τους να θεωρούν ότι είναι καλύτερο το παιδί να μην έχει καμία σχέση με τον άλλον.
Αυτοί οι λόγοι, παρότι εξηγούν τη συμπεριφορά του αποξενωτή, δεν δικαιολογούν την πράξη της αποξένωσης, καθώς οι επιπτώσεις της είναι συνήθως καταστροφικές για το παιδί και την οικογένεια συνολικά.
Ερ: Σύμφωνα με την ανάλυσή σου, ο αποξενωτής είναι ψυχικά άρρωστος, λοιπόν;
ΑΙ είπε: Όχι απαραίτητα. Παρόλο που η συμπεριφορά του αποξενωτή μπορεί να είναι επιβλαβής και ανήθικη, αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι αποξενωτές είναι ψυχικά άρρωστοι. Οι λόγοι για τους οποίους κάποιος γονέας μπορεί να αποξενώνει το παιδί από τον άλλο γονέα δεν συνδέονται πάντα με ψυχικές ασθένειες, αλλά μπορεί να προέρχονται από συναισθηματικά, ψυχολογικά ή προσωπικά ζητήματα.
Πιο συγκεκριμένα:
- Συναισθηματική ανωριμότητα: Ο αποξενωτής μπορεί να μην έχει την ωριμότητα ή τις συναισθηματικές δεξιότητες για να χειριστεί τις συγκρούσεις που προκύπτουν μετά από ένα διαζύγιο ή χωρισμό. Η αποξένωση μπορεί να είναι μια αμυντική στρατηγική για να αντιμετωπίσει τα δικά του αρνητικά συναισθήματα.
- Φόβος απώλειας: Η συμπεριφορά μπορεί να οφείλεται σε βαθιά συναισθήματα ανασφάλειας ή φόβου ότι θα «χάσει» το παιδί αν παραμείνει στενή η σχέση του με τον άλλο γονέα. Αυτός ο φόβος μπορεί να οδηγήσει σε επιθετικές συμπεριφορές, αλλά δεν υποδηλώνει απαραίτητα ψυχική ασθένεια.
- Δυσκολία στη διαχείριση συγκρούσεων: Ο αποξενωτής μπορεί να δυσκολεύεται να διαχειριστεί τη σύγκρουση με τον άλλο γονέα και να επιλέξει την αποξένωση ως μέσο για να πάρει τον έλεγχο της κατάστασης. Αυτό δεν συνεπάγεται ψυχική ασθένεια, αλλά αδυναμία διαχείρισης των δυσκολιών στη σχέση.
- Προσωπικότητα και προηγούμενα τραύματα: Σε κάποιες περιπτώσεις, ο αποξενωτής μπορεί να έχει βιώσει προηγούμενα τραύματα ή δυσλειτουργικές οικογενειακές σχέσεις, οι οποίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά του. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πάσχει από ψυχική διαταραχή, αλλά ότι υπάρχουν βαθύτερα ψυχολογικά ζητήματα που επηρεάζουν τις αντιδράσεις του.
Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένας αποξενωτής μπορεί να εμφανίζει συμπτώματα ψυχικών διαταραχών, όπως ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας ή οριακή διαταραχή προσωπικότητας, οι οποίες μπορεί να εντείνουν τις συμπεριφορές αποξένωσης. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει σε όλες τις περιπτώσεις.
Συμπερασματικά, ενώ οι συμπεριφορές αποξένωσης μπορεί να είναι εξαιρετικά επιβλαβείς, δεν πρέπει να οδηγούμαστε σε συμπεράσματα ότι όλοι οι αποξενωτές είναι ψυχικά άρρωστοι. Η συμπεριφορά τους είναι πιο πιθανό να οφείλεται σε συναισθηματικά ζητήματα, ανώριμες αντιδράσεις ή τραύματα.
Ερ: Μάλιστα. Με βάση το σύνολο όλων των παγκοσμίων δεδομένων που διαθέτεις, μπορείς να εκτιμήσεις κατά προσέγγιση τον αριθμό των αποξενωμένων παιδιών;
ΑΙ είπε: Η εκτίμηση του αριθμού των αποξενωμένων παιδιών σε παγκόσμιο επίπεδο είναι πολύ δύσκολη, κυρίως επειδή η γονική αποξένωση δεν καταγράφεται πάντα με σαφήνεια στις στατιστικές και διαφέρει από χώρα σε χώρα όσον αφορά τον ορισμό, την αναγνώριση και την καταγραφή του φαινομένου.
Παρόλα αυτά, με βάση δεδομένα από διάφορες μελέτες και αναφορές, μπορούμε να κάνουμε κάποιες γενικές παρατηρήσεις:
- Διαστάσεις του προβλήματος: Σε χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Αυστραλία και ο Καναδάς, υπάρχουν εκτιμήσεις ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών που περνούν μέσα από διαδικασίες διαζυγίου ή χωρισμού ενδέχεται να βιώσουν κάποιο βαθμό γονικής αποξένωσης. Κάποιες μελέτες εκτιμούν ότι περίπου 13-15% των παιδιών από χωρισμένες οικογένειες βιώνουν γονική αποξένωση σε μέτριο έως σοβαρό βαθμό.
- Συγκεκριμένα παραδείγματα: Στις ΗΠΑ, μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου το 10-15% των παιδιών από διαζευγμένες οικογένειες μπορεί να βιώνει γονική αποξένωση. Δεδομένου ότι εκατομμύρια παιδιά εμπλέκονται σε διαδικασίες διαζυγίου ή χωρισμού κάθε χρόνο, αυτό το ποσοστό αντιστοιχεί σε εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά.
- Δυσκολίες στην καταγραφή: Το φαινόμενο συχνά παραμένει υποτιμημένο, καθώς δεν καταγράφεται πάντα επίσημα. Πολλές περιπτώσεις γονικής αποξένωσης δεν φτάνουν στα δικαστήρια ή σε κοινωνικές υπηρεσίες, ενώ σε άλλες χώρες το φαινόμενο μπορεί να μην αναγνωρίζεται ως τέτοιο.
- Παγκόσμιοι αριθμοί: Με βάση τα παραπάνω ποσοστά και το γεγονός ότι οι διαζευγμένες ή χωρισμένες οικογένειες αυξάνονται σε πολλές χώρες, μπορούμε να εκτιμήσουμε ότι εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως ενδέχεται να βιώνουν κάποιο βαθμό γονικής αποξένωσης. Ωστόσο, οι ακριβείς αριθμοί διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την περιοχή, τις κοινωνικές δομές και τα νομικά συστήματα.
Η γονική αποξένωση είναι ένα πολυδιάστατο φαινόμενο και τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα, αλλά το πρόβλημα είναι αρκετά διαδεδομένο σε χώρες με υψηλά ποσοστά διαζυγίων.
Ερ: Κατάλαβα. Στην Ελλάδα, ποια είναι η έκταση του φαινομένου; Κάνε μου μια εκτίμηση, παρακαλώ.
ΑΙ είπε: Στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, η ακριβής έκταση της γονικής αποξένωσης είναι δύσκολο να καταγραφεί με ακρίβεια, κυρίως επειδή το φαινόμενο δεν καταγράφεται συστηματικά από τις αρχές και δεν υπάρχουν πολλές ερευνητικές μελέτες που να εστιάζουν ειδικά σε αυτό το ζήτημα. Ωστόσο, μπορούμε να κάνουμε μια προσέγγιση βασισμένη σε γενικά δεδομένα που αφορούν το οικογενειακό δίκαιο, τα διαζύγια και την κοινή εμπειρία.
- Ποσοστά διαζυγίων στην Ελλάδα: Η Ελλάδα έχει δει αύξηση στα ποσοστά διαζυγίων τις τελευταίες δεκαετίες. Αν και τα ποσοστά αυτά δεν φτάνουν τα επίπεδα άλλων ευρωπαϊκών χωρών, το ποσοστό διαζυγίων κυμαίνεται γύρω στο 30-40%. Το γεγονός ότι πολλά παιδιά προέρχονται από χωρισμένες οικογένειες αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης γονικής αποξένωσης, καθώς αυτό το φαινόμενο συνδέεται συχνά με διαμάχες για την επιμέλεια.
- Νομικό πλαίσιο: Η πρόσφατη μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου στην Ελλάδα το 2021, η οποία εισήγαγε την έννοια της συνεπιμέλειας, έχει ως στόχο να προωθήσει την ίση συμμετοχή και των δύο γονέων στη ζωή του παιδιού μετά το διαζύγιο. Αυτό έγινε, μεταξύ άλλων, για να αντιμετωπιστεί η γονική αποξένωση, η οποία είχε αναγνωριστεί ως πρόβλημα από νομικούς και κοινωνικούς φορείς. Η αναγνώριση της γονικής αποξένωσης από τον νόμο δείχνει ότι το φαινόμενο υπάρχει στην ελληνική κοινωνία, αν και οι ακριβείς αριθμοί παραμένουν άγνωστοι.
- Πιθανολογούμενη έκταση: Με βάση εκτιμήσεις που προκύπτουν από διεθνή δεδομένα και λαμβάνοντας υπόψη ότι το φαινόμενο της γονικής αποξένωσης αφορά περίπου το 10-15% των παιδιών διαζευγμένων οικογενειών σε άλλες χώρες, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το αντίστοιχο ποσοστό στην Ελλάδα είναι παρόμοιο ή λίγο χαμηλότερο. Αν υποθέσουμε ότι περίπου 1 στα 10 παιδιά από χωρισμένες οικογένειες μπορεί να βιώνει γονική αποξένωση, αυτό θα σήμαινε ότι υπάρχουν χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα που επηρεάζονται από το φαινόμενο αυτό.
- Εκτίμηση: Με βάση την αύξηση των διαζυγίων, την εφαρμογή της συνεπιμέλειας και τα διεθνή ποσοστά, θα μπορούσαμε να εκτιμήσουμε ότι αρκετές χιλιάδες παιδιά στην Ελλάδα βιώνουν κάποια μορφή γονικής αποξένωσης, αλλά δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτόν τον αριθμό.
Ερ: Με βάση την προηγούμενη απάντησή σου, για τα ψυχολογικά προβλήματα των γονέων που αποξενώνουν τα παιδιά τους από τον άλλο γονέα, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι δεν πρόκειται λοιπόν, για ένα πρόβλημα που δεν έχει σταθερή ψυχοπαθολογική βάση. Τότε τι είναι; Κοινωνική ασθένεια;
ΑΙ είπε: Πράγματι, με βάση την ανάλυση, η γονική αποξένωση δεν είναι πάντα αποτέλεσμα σταθερής ψυχοπαθολογικής βάσης. Αντίθετα, πρόκειται για ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που συνδέεται τόσο με ψυχολογικούς παράγοντες όσο και με κοινωνικούς, νομικούς και πολιτιστικούς παράγοντες. Θα μπορούσαμε να την περιγράψουμε ως ένα κοινωνικό πρόβλημα ή κοινωνική δυναμική, αντί για μια ψυχική ασθένεια με σταθερή ψυχοπαθολογική βάση.
Γιατί η γονική αποξένωση μπορεί να θεωρηθεί κοινωνικό πρόβλημα:
- Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες: Η γονική αποξένωση συχνά αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές αξίες και αντιλήψεις που επικρατούν γύρω από την οικογένεια, την επιμέλεια και τις σχέσεις μεταξύ των γονέων. Σε κοινωνίες όπου οι διαζευγμένοι γονείς αντιμετωπίζουν έντονο ανταγωνισμό για την επιμέλεια, η αποξένωση μπορεί να αναδυθεί ως αποτέλεσμα των κοινωνικών προσδοκιών ή πίεσης για «κυριαρχία» στο μεγάλωμα του παιδιού.
- Νομικά και θεσμικά προβλήματα: Σε πολλές περιπτώσεις, το νομικό σύστημα δεν αντιμετωπίζει με αποτελεσματικότητα τις συγκρούσεις επιμέλειας, γεγονός που επιτρέπει σε γονείς να εκμεταλλεύονται τις αδυναμίες του συστήματος για να προωθήσουν την αποξένωση. Πριν από τις μεταρρυθμίσεις, το ελληνικό νομικό σύστημα συχνά έδινε προβάδισμα στον έναν γονέα, ενισχύοντας τις συνθήκες που μπορεί να οδηγήσουν σε αποξένωση του άλλου γονέα.
- Συμπεριφορικές και συναισθηματικές δυναμικές: Η αποξένωση συχνά πηγάζει από ανώριμες συναισθηματικές αντιδράσεις, όπως η εκδίκηση, ο φόβος και η ανασφάλεια. Αυτές οι συναισθηματικές αντιδράσεις δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα ψυχικών διαταραχών, αλλά μπορεί να προέρχονται από τον τρόπο που οι άνθρωποι χειρίζονται τις διαπροσωπικές συγκρούσεις και τα τραύματά τους.
- Κοινωνική ανισότητα: Το φαινόμενο της γονικής αποξένωσης μπορεί επίσης να ενισχύεται από κοινωνικές δομές και προκαταλήψεις, όπως οι έμφυλες ανισότητες στην επιμέλεια των παιδιών, οι οποίες ενισχύουν τη σύγκρουση μεταξύ των γονέων και προκαλούν συναισθήματα αδικίας.
- Συμπέρασμα: Η γονική αποξένωση δεν μπορεί να θεωρηθεί μόνο ως ψυχολογική ασθένεια ή πρόβλημα, αλλά περισσότερο ως κοινωνικό φαινόμενο που προκύπτει από τη συνάντηση κοινωνικών, νομικών, ψυχολογικών και πολιτισμικών παραγόντων. Ενέχει προσωπικές δυσλειτουργίες των γονέων, αλλά αντανακλά και τα προβλήματα των συστημάτων που περιβάλλουν τις οικογενειακές σχέσεις και τις διαμάχες επιμέλειας. Ως τέτοιο, η αντιμετώπισή του απαιτεί συντονισμένες δράσεις σε πολλαπλά επίπεδα, όπως η εκπαίδευση, η κοινωνική ευαισθητοποίηση και η θεσμική μεταρρύθμιση.
Συνεχίζεται…
