Όλοι γνωρίζουμε για την σημαντικότητα του ρόλου της μητέρας στην υγιή ανάπτυξη του παιδιού. Το γεγονός ότι ο ρόλος του πατέρα είναι λίγο παραγκωνισμένος, συγκριτικά με αυτόν της μητέρας, δεν σημαίνει ότι είναι μειωμένης σημαντικότητας! Το πατρικό πρότυπο είναι εξίσου σημαντικό τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια, και παίζει καθοριστικό ρόλο στις μελλοντικές σχέσεις και επαφές που θα δημιουργήσουν τα παιδιά σαν ενήλικες. Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς πατέρα καλούνται να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερες δυσκολίες καθώς ψυχικές και συναισθηματικές τους ανάγκες μένουν να εκκρεμούν.
Δεν είναι τυχαίο πως έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 35% των παιδιών που μεγάλωσαν χωρίς πατέρα ανέπτυξαν ψυχικές διαταραχές. Επιπλέον, πάνω από το 65% των φυλακισμένων ενηλίκων μεγάλωσαν χωρίς τον πατέρα τους. Αυτό σημαίνει ότι η έλλειψη πατρικού προτύπου οδηγεί στην εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών και εγκληματικών ενεργειών όπως κλοπές, βιασμοί κ.α. Σε γενικές γραμμές και όσο τα παιδιά είναι ακόμα μικρά, η έλλειψη του πατέρα συμβάλλει στην μειωμένη μαθητική τους απόδοση, στην αυξημένη επιθετικότητα και σε προβλήματα προσαρμογής τόσο στο σχολείο όσο και σε άλλα κοινωνικά πλαίσια. Πολύ οδυνηρό είναι επίσης το γεγονός (βασιζόμενο πάλι σε μελέτες) πως τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς πατέρα τείνουν να οδηγούνται στα ναρκωτικά, ενώ τα κορίτσια πέφτουν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και μένουν έγκυες σε πολύ μικρή ηλικία.
Τι εννοούμε όμως όταν λέμε ότι ένα παιδί δεν έχει πατέρα; Η απουσία του πατέρα έχει τρείς κυρίως μορφές: την έλλειψη, την απώλεια και τη στέρηση του πατέρα…
Η έλλειψη παρουσιάζεται κυρίως σε παιδιά που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ τον πατέρα τους. Αυτό μπορεί να συμβαίνει είτε γιατί γεννήθηκαν εκτός γάμου, είτε γιατί ο πατέρας σκοτώθηκε ή πέθανε λίγο πριν ή λίγο μετά την γέννηση τους, όπου και δεν υπήρχαν μνήμες. Βασικό ρόλο σε αυτές τις περιπτώσεις παίζει η μητέρα και η εικόνα που θα παρουσιάσει για τον πατέρα. Τα παιδιά είτε θα εξιδανικεύσουν την εικόνα του, είτε θα τον μισήσουν και θα τον θεωρούν υπαίτιο για όλες τις δυσκολίες του παρουσιάζονται. Το παιδί φαντάζεται δηλαδή τον πατέρα του σύμφωνα με την καθοδήγηση και τις περιγραφές της μάνας.
Η απώλεια από την άλλη μεριά υποδηλώνει ότι χάνεται κάτι το οποίο υπήρχε. Το παιδί δηλαδή χάνει τον πατέρα του τον οποίον και γνώρισε. Η απώλεια προϋποθέτει έστω και σύντομη παρουσία του πατέρα, ο οποίος μετά χάνεται οριστικά. Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός με ιδιαίτερες ψυχικές επιπτώσεις και συνέπειες για το παιδί, ανάλογα με το ηλικιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται τη στιγμή της απώλειας.
Τέλος, η στέρηση του πατέρα αφορά κυρίως την απουσία του πατέρα είτε επειδή εργάζεται πολλές ώρες και δεν είναι παρόν, είτε επειδή είναι ναυτικός, είτε επειδή λόγω διαζυγίου δεν είναι συχνές και ποιοτικές οι επαφές μεταξύ παιδιού και πατέρα.
Όποια κι αν είναι η μορφή της απουσίας του πατέρα, είναι σημαντικό να οριοθετήσουμε και να ορίσουμε την απουσία του. Οι επιπτώσεις και τα κενά είναι αναμφίβολά μεγάλα, και οι γονείς είναι αυτοί που πρέπει να φροντίσουν να τα καλύψουν εκεί όπου υπάρχει η δυνατότητα αυτή, παραμερίζοντας τυχόν δικές τους εγωιστικές προβολές. Σημαντικό ρόλο στην υγιή ψυχό-συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, παίζει τόσο η φυσική, όσο και η συναισθηματική διαθεσιμότητα και των δυο γονέων, όχι μόνο της μητέρας!
Μαρία Κατσαούνη
Ψυχολόγος Υγείας, MSc
